Het groeien van planten en bomen samen met andere soorten planten en bomen kan zeer positief uitpakken. De ene plant heeft bijvoorbeeld een chemisch goedje dat het uitscheidt wat de beestjes die de andere plant willen opeten niet fijn vinden en zo blijven de beestjes weg. De planten beschermen elkaar tegen de wind en regen, te felle zon. Soms is er een plant die voedingsstoffen haalt van heel diep uit de bodem en vervolgens achterlaat, meer aan de oppervlakte, waar een andere plant er bij kan. Zo bekeken kan het hartstikke leuk zijn om meerdere verschillende planten bij elkaar te zetten. Men noemt dit ‘companion planting’ (een goed Nederlands woord heb ik er nog niet voor gevonden. Plantenvriendschap?).
Waar planten om concurreren, is genoeg zonlicht en voedingsstoffen. Dat zie je bijvoorbeeld als je te veel bomen dicht op elkaar zet, dan valt er onder het bladerdek geen licht meer en kunnen lage planten, struiken en bodemkruipers niet meer groeien. Of, als je een pompoen, komkommer en tomaat heel dicht bij elkaar laat groeien, dan zitten er te weinig voedingsstoffen in de grond om ze allemaal een mooie vrucht te laten maken en krijg je geen of hele kleine vruchten.
Zou bij mensen misschien iets vergelijkbaars gebeuren? Je hoort soms mensen, psychologen en zelfhulp professionals zeggen, sociaal contact is heel belangrijk voor je gezondheid. Anderen zweren weer bij tijd alleen besteden, een lone wolf zijn. Als je naar de planten kijkt, kun je zeggen dat het er maar net aan ligt welke planten, of dus mensen, je om je heen hebt. Als je niet de juiste partner(s) of vriend(inn)(en) kan vinden die voordelig zijn voor jouw groei omstandigheden, dan kan het zelfs nadelig uitpakken als je omwille van de gedachte van maar sociaal contact moeten hebben, de verkeerde vrienden om je heen brengt die jou je licht en voeding ontnemen en misschien wel ziektes aantrekt waar jij niet tegen kan.
Misschien is het daarom niet goed om te zweren bij het belang van sociaal contact als dit ervoor kan zorgen dat mensen de verkeerde ‘companions’ of, in goed Nederlands, de verkeerde metgezellen bij zich houden. Als je kijkt naar planten, dan is het gunstiger om de juiste metgezellen te hebben die jou beter laten groeien, dan om als plant afgezonderd in een stuk kale grond te staan. Dus, beter de juiste mensen om je heen dan helemaal alleen. Maar soms is afgezonderd in een stuk kale grond staan, beter dan met de verkeerde metgezellen.
Ik moet denken aan mijn eigen ontwikkeling. Tot mijn 23e hield ik verborgen dat ik me niet fijn voelde in de rol als jongen en man die me bij de geboorte was toegewezen, ik voelde me prettiger als vrouw. Toen ik dit bekend maakte ben ik veel metgezellen verloren, wel meer dan 90 procent van mijn “goede vrienden”. Hoewel het zwaar was om te merken dat ze uit de Aarde om me heen met wortel en al weggerukt werden, het contact was weg, was dat waarschijnlijk beter voor mijn groei. In hun omgeving kon ik niet het licht, de lucht en de voedingsbodem krijgen die ik nodig had om als vrouw tot bloei te komen. Na een korte tijd van relatieve eenzaamheid en het komen en gaan van nieuwe metgezellen lijkt er nu een gezonde nieuwe balans van relaties en voedingsbodem gevonden die mij wel de mogelijkheid geeft om te groeien en bloeien.
Toch is het voor een plant lastig om goed te gedijen in een stuk kale grond, in je eentje. Ook als een andere plant concurreert met jou voor het licht dat schijnt op een stukje Aarde en concurreert voor dat stukje Aarde (in de zin van ruimte en materie/voeding), heeft het voordelen om samen te staan. Een groter deel van de bodem wordt zo bedekt en is daardoor minder kwetsbaar voor erosie en het wegspoelen van voedingsstoffen door de regen. In totaal sla je meer koolstof op in de bodem en een meer diverse samenstelling van andere stoffen en zo verrijk je samen het bodemleven meer dan alleen. Dat verrijkt op lange termijn weer de hele bodem en dat maakt het voor iedereen weer een betere voedingsgrond om op te groeien.
Ik moet denken aan collega’s, waar je enerzijds direct mee in concurrentie bent voor bijvoorbeeld een loonsverhoging of promotie binnen een beperkt budget. Maar, door de samenwerking kun je ook een mooier, beter en financieel stabieler en gezonder bedrijf neerzetten, waardoor de pot voor iedereen uiteindelijk groter en duurzamer wordt.
Maar oké, er zijn ook planten die alle ruimte innemen, zoals de Japanse duizendknoop of in sommige gevallen de brandnetel. Zo veel ruimte dat een ander helemaal geen licht meer krijgt en er dus ook niemand anders kan leven daar. Het ligt ook maar weer net aan de omstandigheden hoe overheersend deze planten zijn trouwens. In een bodem met heel veel stikstof zal de brandnetel zo hard groeien dat het anderen geen kans geeft, terwijl het in meer gebalanceerde bodems kan zijn dat er af en toe een brandnetel groeit, maar dat andere planten ook de ruimte krijgen of kunnen nemen omdat die genoeg van de juiste voeding kunnen vinden. Het fijne van de brandnetel is dat die de stikstofrijke bodem uiteindelijk weer meer in balans brengt, doordat die er zoveel uit kan opnemen. Die dominantie heeft tijdelijk dus wel degelijk nut en houdt ook vanzelf weer op.
Kortom, zoek een leefomgeving met de juiste voedingsstoffen en metgezellen voor jou. Soms moet je even ergens alleen staan om het licht te krijgen om te groeien en komen er later weer goede vrienden bij. Het leven is enorm complex en zijn er allerlei verschillende relaties mogelijk die op een spectrum liggen van hoe positief ze voor individuele planten, of eh mensen, uitpakken. Je kunt niet zeggen dat het altijd beter is om samen te zijn, hoewel het volgens mij uiteindelijk wel beter uitpakt. Alleen zijn is een tijdelijke oplossing en eigenlijk zijn we nooit echt helemaal alleen, want op grote schaal is alles met elkaar verbonden.
Het is ook het verhaal van ‘foute vrienden’ en de zorgen die ouders daar over kunnen hebben. Of iemand op het rechte pad kan komen, dat hebben we niet in de hand. En hoe fout zijn die vrienden? Is dit niet juist wat de bodem op dit moment voortbrengt en op dit moment nodig heeft? Een gezonde bodem zorgt voor een diverse groep, maar een ongezonde bodem heeft soms een plaag nodig om te herstellen.
We zitten als mens misschien niet vast aan de bodem, maar ons leven is wel gedetermineerd. De juiste kennis en mogelijkheden hebben om op de juiste plekken en met de juiste mensen in contact komen is daarom een kwestie van geluk. Ons er al te veel zorgen over maken heeft dus ook geen zin denk ik. De kennis van de dynamiek die ik beschrijf bij planten kan er wellicht wel voor zorgen dat je wat beter door je leven en binnen relaties kan bewegen en kan duiden wat er nu precies gebeurt. En hopelijk kan het je wat mentale rust geven als je je door omstandigheden in een lastig parket bevindt.
